" Những kẻ xuất chúng"

 

 (Ảnh: Internet)

Chúng ta đã nghe rất nhiều, nói rất nhiều về “Thành công”. Khi gõ cụm từ “Thành công” vào thanh tìm kiếm Google, có khoảng 788.000.000 kết quả (0,56 giây), nếu bạn thay bằng từ “success”, có khoảng 1.710.000.000 kết quả (0,56 giây), và điều đặc biệt là ở mỗi bài đăng, bạn lại nhận thấy những cách giải thích khác nhau. Với người này thành công là được làm công việc mình yêu thích? Với người khác thành công là việc đạt được những thành tích, những chiến thắng trong công việc, sự nghiệp hay đơn giản là việc vượt qua được nỗi sợ hãi của chính mình?… Vậy hãy cùng “Những kẻ xuất chúng” làm sáng tỏ thêm những cách nhìn mới về các yếu tố góp phần vào sự thành công của những người thành công trên thế giới này nhé! 

Mới đầu thoạt nhìn cuốn sách, không biết bạn có giống mình không, mình đã mang một định kiến nho nhỏ, đây có lẽ là loại sách self- help (mì ăn liền), chắc lại phân tích các lý do để tạo nên sự thành công của các nhân vật tầm cỡ trên thế giới một cách nông cạn đây. Nhưng không! Mình đã thật sự bị ấn tượng bởi những dẫn chứng, phân tích và cách nhìn vấn đề mới lạ của tác giả Malcolm Gladwell. “Những kẻ xuất chúng” là cuốn sách nói về thành công, nhưng nó không hề dạy ta cách làm sao để được thành công một cách nhanh chóng, hay vẽ ra những câu chuyện phù phiếm về các nhân vật thần đồng, bằng sự chăm chỉ nỗ lực vươn ra khỏi nghịch cảnh và trở nên thành công vượt bậc. Malcolm Gladwell mang đến cho người đọc cái nhìn mới hơn, sâu hơn với những gì đã biết về thành công trước đó. Bên cạnh đó, sách còn đưa ra những lập luận trả lời cho các câu hỏi, các hiện tượng xã hội và văn hóa, địa lí người ta vẫn thấy hằng ngày nhưng chưa đủ sức hiểu tường tận về ảnh hưởng của nó đến mỗi cá nhân.

Cuốn sách được chia thành 2 phần: Cơ hội và Di sản. Trong phần đầu, với những câu chuyện thành công đến từ các nhân vật tầm cỡ ở các lĩnh vực toàn cầu như: thể thao (đội tuyển Medicine Hat Tiger), công nghệ thông tin (Bill Gates và Bill Joy), âm nhạc (The Beatles) và sự thất bại của Chris Langan với chỉ số IQ xấp xỉ 200. Vậy tác giả khai thác được thông tin gì từ những nhân vật này. Mình sẽ lấy một ví dụ thôi nhé! 

Bạn có bao giờ nghe qua một nghiên cứu nói về việc để trở thành một bậc thầy trong một lĩnh vực nào đó, bạn cần khoảng thời gian luyện tập lên đến 10,000 giờ hết sức tập trung và hiệu quả. Quy tắc 10,000 giờ có phải ứng dụng cho tất cả mọi người không và có phải chỉ cần chăm chỉ luyện tập nhiêu đó giờ thì mỗi cá nhân sẽ thông thạo một kỹ năng không. Gladwell phân tích những câu chuyện thành công của những nhân vật vĩ đại trong lịch sử: The Beatles, Bill Gates và Bill Joy. Họ đều có điểm chung là đã bỏ ra xấp xỉ 10,000 giờ để luyện tập và đứng đầu ngành nghề mà mình chọn. Tuy nhiên, nếu nhìn lại quá trình luyện tập, bạn sẽ phải ồ lên về những phát hiện hết sức thú vị nhưng lại cực hợp tình hợp lý của tác giả. Bỏ ra 10.000 giờ đã đủ chưa, nếu không có các cơ hội khác. Như Bill Gates, ông bắt đầu tiếp cận máy tính vào năm mười ba tuổi, 8 tiếng/1 ngày, 7 ngày/1 tuần đều đặn. Nhưng vào thời ấy, máy tính quý như vàng, với giá cả cao ngất ngưởng, và rồi Gates đã có những “cơ duyên” thần kỳ giúp ông có điều kiện và cơ hội nắm trong tay khoảng thời gian tuyệt vời để mày mò, nghiên cứu sâu vào máy tính. Vậy ta tự hỏi, nếu Bill Gates chỉ cần thông minh và chăm chỉ thì liệu sau ngần ấy thời gian, ông có trở nên bậc thầy trong làng máy tính như vậy không. Ông đã được trao ban một khoảng thời gian vô giá với sự hỗ trợ nhiệt tình từ các mối quan hệ giúp ông tiếp cận sâu với đam mê. Ngoài ra, một yếu tố góp phần vào thành công của Bill Gates theo cách giải thích của tác giả còn nằm ở “thời thế” của ông, ông ở độ tuổi tuyệt vời của kỷ nguyên máy tính năm 1975- một độ tuổi đủ chín chắn để nắm bắt niềm đam mê và những cơ hội xung quanh. Vậy từ một câu chuyện thành tài của Bill Gates, nó không còn nằm ở những lí do về tri thức và nỗ lực của ông, mà khi cuốn sách này xong, ta biết được nó còn nằm ở lợi thế từ việc sinh ra đúng thời điểm, đúng gia đình có điều kiện, học đúng trường, và cả quyết định đúng của riêng bản thân ông.

Ở phần hai- Di sản, tác giả đã cho mình được mở mang những kiến thức mới liên quan đến tác động của những di sản văn hóa, những ảnh hưởng của chủng tộc hay “vùng trũng nhân khẩu học”, hay của văn hóa ứng xử và nguồn gốc tổ tiên đến sự thành công hay thất bại của một tình huống, lĩnh vực nào đó. Ở chương này, mình thật sự bị thu hút bởi cách tác giả phân tích về nguyên nhân của các vụ tai nạn máy bay. Bên cạnh những lý do rất cụ thể như: gió ngược chiều, cơ trưởng hoảng loạn, động cơ hỏng. Gladwell lại tìm thấy manh mối trong đoạn ghi âm cuộc nói chuyện giữa cơ trưởng, cơ phó và hoa tiêu, ở đây tác giả phân tích rất kỹ về ngôn từ được sử dụng một cách bóng gió, trịnh thượng của người châu Á, không đi thẳng vào vấn đề đã khiến cho mọi người không nhận ra rõ ý định mà người kia muốn cảnh báo là gì, và rồi dẫn đến biết bao vụ tai nạn máy bay xảy ra. Thần kỳ là, vấn đề đã được giải quyết khi tiếng Anh được áp dụng làm ngôn ngữ chỉ dẫn và giao tiếp trong khoang lái máy bay- một ngôn ngữ không chia cấp bậc, rõ ràng. Một nghiên cứu quá đỗi tuyệt vời đúng không?

Tóm lại, sách “Những kẻ xuất chúng” cho ta thấy rằng thành công là sự tụ hội của nhiều yếu tố chứ không dừng lại ở tài năng thiên bẩm hay nỗ lực. Nó còn tổng hòa với di sản và các cơ hội đến đúng lúc. “Những kẻ xuất chúng” đã đưa ra một công thức mới về sự xuất chúng, nhưng thông qua một thứ ngôn ngữ dễ hiểu và đầy trí tuệ, đi kèm với ví dụ minh họa trên hầu khắp các lĩnh vực. Tác giả dường như giúp cho người đọc quay ngược về lịch sử các các quốc gia khác nhau, chứng kiến những ảnh hưởng to lớn của thời thế, tổ tiên, khu vực sinh sống và gia đình đến sự phát triển của một đứa trẻ.  Và lời kêu gọi rút ra là, gia đình, nhà trường và xã hội hãy tạo ra nhiều cơ hội bình đẳng và thuận lợi để ngày càng có thêm nhiều người thành công. 

“Những kẻ xuất chúng” là một cuốn sách nên đọc để có cái nhìn khác đi về thành công, biết nhìn ra những cơ hội may mắn đến với mình để tận dụng được cái gọi là “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, để định hướng tương lai cũng như ít nhiều trang bị cho chúng ta hiểu biết về giáo dục và nuôi dưỡng những tài năng của trẻ nhỏ. 

P/s: Một điểm đáng khen ở cuốn sách này nằm ở phần dịch- dịch giả đã làm rất tốt công việc của mình trong việc khai triển lại các câu văn, và diễn tả một cách mạch lạc, cuốn hút. Ngoài ra, Outliers là một thuật ngữ toán học chỉ những điểm bên ngoài đường thẳng/người nằm ngoài/điểm nằm ngoài và có thể gọi là điểm kỳ dị; nhưng ở đây tác giả muốn dùng là chỉ Những kẻ xuất chúng, để mô tả những con người có thành công vượt bậc, hơn hẳn người khác. Đọc cuốn sách này, mình còn phát hiện ra nhiều điều thú vị lắm, quan điểm của tác giả có thể đúng, có thể sai với một vài trường hợp, nhưng mình nghĩ đây là một góc nhìn mới mẻ, thú vị, thoát khỏi tư duy lối mòn về nguồn gốc của thành công. 

 Duyen ntn

Tuesday October 12 2021